Бүгүн:

Акыркы кабарлар

16:19
Sputnik агенттигинин журналисти Исмаил Мамытов мезгилсиз дүйнөдөн кайтты
16:18
УКМК: Албек Ибраимов кармалды
16:17
Консультант: педофилдерге түшүндүрүү иштерин жүргүзүү керек
16:16
Мелдешке баруу үчүн насыя алып, карызга баткан спортчу кыздар. Мамагенттик үн катты
16:15
Президент Сооронбай Жээнбеков бүгүн чакырган 40 активистке эмне деп кайрылды
16:14
Кыргызстандагы эң бай курулуш компанияларынын кожоюндары кимдер? Тизме
16:13
Сузак районунда беш жашар кыз гана жоголгон. ӨКМдин тактоосу
11:37
Ысык-Көлгө түшкөн чагылган алтымышка жакын мал-жандыктын башын алды
14:08
Уктап калышкан го? Оштун мэрин шайлоо учурунда үргүлөгөн депутаттар. Фотофакт
14:07
Бишкекте жүк ташыган машина менен суу ташыган автоунаа кагышты. Сүрөт
14:06
Кыргызстандын премьер-министри Грузиянын башчысы менен жолукту. Сүрөт
14:06
Үй-жайга, автоунаага салык төлөдүңүзбү? Салык кызматы эскертти
14:05
6 жашар баланы издөө үчүн Чоң Чүй каналындагы суу 40 пайызга азайтылды
14:04
Киргшелктогу кылмышка айыпталган адам сотто "милиция кыйнады" деген билдирүү жасады
13:27
Жарашат бекен? Роналду "Ювентустун" формасын кийип чыкты
13:17
Көчмөндөр оюндарына канча каскадер жана бийчи катышары айтылды
10:54
Кыргызстан “Коопсуз шаар” боюнча Грузиянын тажрыйбасын колдонушу мүмкүн
10:37
Сокулукта вагон күйүп ичиндеги киши каза болду
10:34
Бишкекте эки троллейбус кагышты. Жеринен алынган сүрөттөр
11:51
Ат-Башыда 68 жаштагы полковник мас абалында кишини койдуруп алды. Видео
11:47
Бишкектин бир катар аймактарында 18-июлда суу болбойт. Тизме
11:44
Мексикада жаңы эле ачылган соода борбор урап калды. Күбөлөрдүн видеосу
11:41
Кытайдагы кызыктуу кесиптердин тизмеси
11:38
Россиянын АКШга компроматы барбы. Путиндин жообу
11:23
Кара-Балта суусуна кулаган унаадан агып кеткен киши бир жумадан бери изделүүдө
10:41
Фестивалда бүркүт кол салган кыздын абалы жана окуянын чоо-жайы
14:25
Көз жаш, ыза, толкундануу, го-ол! FIFA уюмунун бир айды 4 мүнөткө батырган видеосу
14:24
Манас проспектисинин бир бөлүгү жабылып, каттамдар өзгөрдү
14:21
Кичи Памирдеги кыргыздардын ханы көз жумуп, сөөгү жерге берилди
14:20
Макгрегор Путин менен сүрөткө түшүп, пикирин билдирди
14:19
Футбол чемпионаты жогорку деңгээлде өттү! Дональд Трамп Путинди куттуктады
14:18
Россиядагы футбол чемпионатына 3 миллиондон ашуун адам барган
14:17
Чүй менен Бишкекте сууга чөккөн эки адамдын сөөгү табылды
14:16
Айрым жерлерде жамгыр жаайт. Бир жумага карата аба ырайы
13:40
Мал сарай базарга айланган: Баткендеги «Кара-Бак» базары санитардык талаптарга жооп бербейт
13:34
Кадамжайда өспүрүмдөрдүн өмүрүнө кол салуусун алдын алуу чаралары талкууланды
13:30
Баткенде өз кызын зордуктоого айыпталган адам 20 жылга камалды
13:21
Айыл турмушу: Лейлектик Г.Мусаева 60 тоок багып, айына 9 миң сомго чейин киреше табууда
13:15
Кызыл-кыялыктарга Америкадан жөнөтүлгөн гуманитардык жардамдар таратылды
13:09
Сүлүктү шаарында шахта көчкөн учурда камалып калган адам куткарып калгычакты каза болуп калды
12:50
Кичи Памирдеги кыргыздардын ханы көз жумуп, сөөгү жерге берилди
23:56
Франция дүйнө чемпиону болду
23:55
Кыргызстандык Дмитрий Новиков жиу-житсу боюнча Азия чемпионатынан коло байге утту
23:55
Бек Борбиевдин айылга каты. Чөнтөктөгү жыландар, эшикке качкан эжелер
23:53
Дүйшөмбүгө карата аба ырайы
Бардык кабарлар

"Боз үй" талдай кетели. Эмнеден турат, эмнеден курат?

Дизайн
1 492
0

12.jpg1.jpg

 

"Боз үй" талдай кетели. Эмнеден турат, эмнеден курат?

 

Боз үй, анын жабдылышы
Кыргыздар көптөгөн кылымдар бою көчмөндүк турмушту баштарынан өткөрүп келишкен эл болгон. Алар мал чарбачылыгы менен кесиптенип, мал багып жашоосун мал менен бирге өткөрүшкөн. Ошондуктан жайдыр-кыштыр журт которуп көчүп-конуп жүрүшкөн. Жашоо тиричилиги мал чарбасы болгондуктан кыргыздар боз үйдү жайкысын жайга, кышкысын кышка ылайыкташтырып жасап алышкан.

 

Боз үйдүн жабдылышы - жыгачтардан жана кийизден, майда жип-шуулардан болгон. Боз үйгө түндүк, уук, кереге, бозоголор тал, терек, четин ж.б. узун шыргайларды пайдаланышкан. Боз үйдүн жыгач жабдуусун даярдоо оңойго турбайт. Эң алды менен уук, кереге керектүү жыгачтарды жасалгалоочу жерге топтоп алышат да матоодон өткөрүү үчүн корго салып жумшартышат. Жумшарган жыгачтардан уукка, керегеге ылайыктап тистен өткөрүшөт.


Уук: Уукту тистен өткөндөн кийин үйдүн чоң же кичинесине ылайык, ченеп жасайт. Ууктун баш жагы түндүктүн алкагындагы көзөнөккө туура келгидей кылып учталат. Аяк жагы кооздолуп, учуна керегенин башына байлай турган өрүлгөн жип тагылат. Жасалган ууктарды кызыл жошо менен боеп, матоосу жанып кетпес үчүн баш аягын таңып, көлөкө жерге коюп кургатышат.


Кереге: Кереге уукка караганда жасалышы татаалыраак болот. Керегенин жыгачтарын да корго салып, жашытып алып, анан тиске салып ийет, керегенин баш жагын ийди менен чалкалата ийип коет. Керегенин жыгачтары бирдей болбойт.
Кыска саканактар болот. Саканактар ар бир канат керегени бириктирүүгө жардам берет. Керегенин жыгачтарын карыштап ченеп б.а. 18-20 см. бирдей кылып, көк менен көктөп тор көз кылып бириктирет. Көк уйдун, төөнүн терисин тузга чылап, чылгый боюнча тилип алып анан көктөлөт. Ар бир керегенин бириктирилген башы 16, 18 же 20 болот. Мисалы 80 баш уук боюнча, 5 канат кереге боюнча эсептен 80 баш боз үйдөн аталат. Алсак (16 баш + 5 канат = 80 баш жана башка).


Түндүк: Түндүк - алкак, чамгарак деген эки бөлүктөн турат.
Алкакты жоон талдан, кайыңдан корго салып жашытып, тиске салып, андан кийин эки жаача кылып ийип, ченеп экөөнү тууралап бирин-бирине аштап алкак жасалат.
Алкактын сырткы капталына үйдүн чоңдугуна жараша ууктардын башы киргидей көзөнөктөр (70, 80, 100) үшкү менен көзөлөт. Алкактын үстү жагына чамгарактардын баштары кире тургандай кылып карама-каршы багытта төрттөн төрт жагына 16 көзөнөк тешилет.


Бозого таяк: Боз үйдө жыгачтан жасалган 2 жан босого, бирден баш босого, жер босого жасалат.
Жыгачтан жасалган бардык жабдууларын жыгач усталар жасашкан. Усталардын колдонгон мурунку куралдары: матоо жыгач, ийди, үшкү, аштама керки, мети темир шиш, шибегелер, тарткы дегендер болгон.
Боз үйгө калануучу чий: Чийди тандап, узунунан жаандан кийин бирден түбү менен тартып келип, аарчып тазалайт. Андан кийин 6-8 тап кылып согот. Мисалы, 6 тапка 12 сүйрү ташка жип ороп баканга салмоорлоп, чийди бирден коюп жиптерди алмаштырып иштей берет. Боз үйдүн сырткы жабдуулары: үзүк, туурдук жана эшик. Буларды ак койдун жүнүнөн кийиз жасап, анан ченеп, бычып жасалат.


Үзүк: Үзүктүн түндүк жагы кууш жана этек жагы жазы болот. Үйгө эки үзүк жасалат. Алдыңкы жана арткы болуп. Үзүктөрдүн алды, артына бастырык (сызма) менен бекитет.


Туурдук: Туурдук кереге ылайыктап жасалат. Туурдуктун жабык баш деген бөлүгү үйдүн ич жагынан көрүнүп турат. үйдүн эшигинин ички бетин чийден согуп, сыртынан кийиз капталат. Эшиктин босогодон өйдөкүсү үзүктүн астында калат.


Түндүк жабуу: Түндүк жабуу түндүккө жанаша бычылып жасалат. Анын төрт бурчуна жип тагылат. Түндүк жабуунун бурчтарын төтөгө деп коет.
Боз үйдүн майда жабдуулары көп болот. Алсак түндүккө эки желбоо жип тагылат. Шамал болгондо анын пайдасы бар. Кырчоо (курчоо) курчоону туурдуктарды бастырып үйдү айланта курчап коет. Түндүк жабдууга да жип байланат. Жиптерден башка ак сызмалар жана үзүк, туурдуктарга терилип түр салынып жасалган сызмалар жасалат.
Кыргыз боз үйү илгертен, ата-бабадан бери карай очогунан от өчпөгөн, жайы-кышы жашап тукум улап келген, жашоо тиричилигин баштарынан кечирип келген мекени жана туусу болгон деп айта алабыз. Анткени, кыргыздар ошол боз үйдө төрөлүп, ден соолугу чың бышык болуп чоңоюп эресеге жеткен.
Боз үйдү кыргыздын улуттук чыгармачылык маданиятын чагылдырган эмгеги десек да болот. Кыргыздар ар дайым улутун, тилин, дилин, наркын бузбай сактап келген эл. Ошондуктан азыр биз дагы кыргыз болгонубузга сыймыктана алабыз.

 

http://diesel.elcat.kg/index.php?showtopic=6569776

скачать dle 11.0фильмы бесплатно