Бүгүн:

Акыркы кабарлар

22:56
ЖК: Мыйзамдар жана регламент комитетинин төрайымы болуп Чолпон Султанбекова шайланды
07:28
Кыргызстанда Венгриянын маалымат жана маданий борбору ачылышы мүмкүн
07:26
Сөздөн ишке карай... Кыргызстанга Сауд Аравиядан инвестиция тартууну өнүктүрүү
07:24
Акылбек Жапаров Япониянын Улуттук банкынын төрагасы менен кызматташтыкты талкуулады
04:53
Оштун жаңы мэри жамаатка тааныштырылды
04:33
Бишкек: Бейтапканалар дем алышта да иштей баштады
04:26
"Тешилбеген жер калбады". Терек-Сайдын кейиштүү экологиясы
04:24
Бажы: киреше боюнча убада эмнеге орундалбай калды?
19:57
Кол күрөш боюнча спортчулар Азия кубогунда 25 медаль багындырышты
19:55
Элдияр Орозбеков шахмат боюнча Азия чемпионатында алтын медаль тагынды
07:53
Москвада Кыргызстандын жаңы коомдук борбору ачылды
07:48
Президент Жапаров-Ташиев тандемин сындаган делегат менен өзүнчө жолугат
06:31
Азизбек Мадмаров Кыргызстандын Түркмөнстандагы элчиси болуп дайындалды
06:30
Марипов ишин айкалыштыруу менен Кыргызстандын Бахрейн жана Египеттеги элчиси болуп дайындалды
04:40
Жогорку Кеңеште республикалык бюджетке тиешелүү мыйзам долбоорлору кабыл алынды
04:23
Медициналык 23 окуу жайдын бешөө гана эл аралык каттоодон өткөн
04:20
Жапаров ЖККУда чек ара коопсуздугун камсыздоону сунуштады
04:21
Шакиев баштаган депутаттар Түркия парламентинин ишмердүүлүгү менен таанышты
04:19
Садыр Жапаров Россиянын Тышкы чалгын кызматынын директорун кабыл алды
04:13
Москвада кыргызстандык таксист киши колдуу болду
04:10
Парламентте “Газпромдун” ишине сын айтылды
06:56
Жапаров Токаевди президенттикке кайра шайланышы менен куттуктады
06:54
Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолун куруу документтери апрелде даяр болот
04:38
"Тажикстан менен тил табыша баштадык". Камчыбек Ташиев чек ара боюнча сүйлөшүүлөр тууралуу
05:37
Кыргызстанда Google Pay пайда болду, бирок бул функция азырынча беш гана банкта бар
05:30
Кыргыз-өзбек чек арасындагы "Бек-Абад" бекети оңдолууда
05:28
Композитор Муратбек Бегалиев Франциянын ордени менен сыйланды
19:52
БУУ Кыргызстанга жакырчылыктан чыгуусуна 105 млн. доллар бөлөт
19:49
Ишкер аялдар күнү: Кыргызстан Араб Эмираттарынан эмнени үйрөнө алат?
17:52
17-20-ноябрь күндөрү Кадамжайдагы айрым айылдарда электр жарыгы өчүрүлөт
17:26
Доллардын өсүшү. Улуттук банк валюта рыногуна 55,2 млн. доллар сатты
17:24
Жапаров кыргыз-тажик чек арасын тактоо сунушу жыл соңуна чейин берилерин айтты
17:15
Садыр Жапаров: "Эң туура жол менен баратабыз"
08:09
18 жаштагы Айнура Ирисалиева үйүнөн чыгып кеткен боюнча дайынсыз жоголду
08:07
Үйгө кирип барып, бешилик менен өлтүргөн: Тайгандын Таш-Көмүрдөгү өлүмү
07:58
Жалал-Абад шаардык кеңешине 3 жаңы депутат келди. Алар кимдер?
07:49
Токтоболот Абдумомуновдун 100 жылдыгына карата жумалык өтөт
07:45
Дүйнөнүн калкы 8 миллиард кишиге жетти
07:40
Элдик курултайга кимдер келатат, алар эмне маселе көтөрөт?
06:56
УКМК: Аткезчиликтен алынган 2 миллиондон ашык доллар бюджетке берилди
06:45
Кыргызстанда акыркы жумада коронавирустун 19 жаңы учуру катталды
06:43
Кыргызстанда инфляция 15,4%га жетти - ЕӨБ
06:41
Аскер бөлүктөрүнүн бириндеги курулушта мамлекетке 1 млн сомдон ашуун зыян келтирилген
06:39
Баткенде аткезчилик товар ташыган унаа конфискацияланды
06:38
Садыр Жапаров Стамбулдагы терактка байланыштуу Эрдоганга көңүл айтты
Бардык кабарлар

Карындагы бала жан багарбы же эл багарбы? Талгактын таржымалы

Здоровье
2 420
0

Карындагы бала жан багарбы же эл багарбы? Талгактын таржымалы  Колумнист Шаакан Токтогул кыргыз элиндеги талгак түшүнүгүнө аздыр-көптүр токтолуп, ой жоруп, анын жыйынтыгын окурмандарга сунуштады.

Байыркынын баатырларды баяндаган санжыра-санаттарында кыргыз аялдарынын артыкча бааланган, артыкча даӊазаланган учуру — өтө чанда кездешкен жагдайда талгак болушу. Анын артынан эл үчүн кан-жанын аябаган эрен уулдарды жарыкка алып келиши. Талгак деген өзү эмне? Анын кыргыз тукумуна тийгизген таасири кандай болгону туурасында кеп учугун улайлы…

Талгак деген эмне?

 


Жалпы дүйнө жүзүндөгү аялдардын кош бойлуу абалы кишиден киши жаралган татаал жараянды басып өтөт. Ошол учурдагы ой-кыялдын бузулушу, сөз көтөрө албаган эркелик, бат-бат пайда болуп турган жүрөк айлануу (таксикоз) жана башка толуп жаткан көрүнүш баарынде эле көндүм көрүнүш. Ушулардын ичинен бөлүп карала турганы талгак. Талгак — кош бойлуу аялдын көптөн көксөгөн, өтө жегиси келген, атайы арзыган азыгы.

 

Талгактын карындагы балага таасири

Элдик билимде аялдын талгагына артыкча абай салынган. Анткени, анын мааниси да, маӊызы да тереӊ. Биринчиден, кандай азыкка талгак болгонуна карап карындагы баланын алгачкы апталарында эле уул же кыз экенин так билишкен. Экинчиден, азыктын ашкере кубаттуулугуна карап, ичтеги күмөндүн келечектеги орду, элге кылаар кызматы аныкталган.

Талгагын кандыруу же жандыруу

Талгак болгон аялдын талгагын кандыруу урук-туугандын, айыл-апанын жалпылап киришкен аракети болгон. Анткени салттуу билимде аялдын талгагы канбай, тетирисинче жанып кетсе болочок балага терс таасирин тийгизет деп ишенишкен. Болочок тукум тагдырдан буйруган өз ишин, жерге келгендеги өз милдетин так аткарышы үчүн карында кезде энесинин талгагы каныш керек деп саналган.

Баатырды төрөгөн аялдын талгагы

 


Чыйырды энебиз Манас ата боюна бүткөн кезде көпчүлүк варианттарда жолборстун жүрөгүнө, айрым варианттарда шердин жүрөгүнө, аз кездешкен варианттарда ажыдаардын жүрөгүнө талгак болгону айтылат. Ушундан улам Жакып атабыз боло турган баланын биринчиден уул экенин, экинчиден ааламда жок баатыр болорун билген. Туш тараптан издеттирип Каңгайдын кара мергени атып алган жолборстун жүрөгүн таптырып келген.

 

Ал эми Кан Манастын жубайы Каныкей энебиз да, келини Айчүрөк энебиз да жолборстун жүрөгүнө талгак болгону баяндалат. Манас атаны улай эле андан берки баатырлардын энелеринин баары көк жалдын, жолборстун, шердин жүрөктөрүнө талгак болгону санжыралардан улам белгилүү.

Кыздан чыккан сырттан

Жаӊыл Мырза энесинин боюнда күмөн экенинде энеси көк жалдын жүрөгүнө талгак болгон дешет. Тукумсуз карып бараткан атасы баш болуп жалпы нойгут эли "Буюрса, эл башына келээр баатыр тукум уланат экен" деп абдан кубанышат. Ай-күнү жетип кыз төрөлгөндө жаӊылып артынан уул келсин деген максатта атын Жаӊыл коюшат. Бирок атасынын үмүтү акталбай, уул уланбай, тетирисинче Жаӊыл кыз уулдан артык эр болуп, беттегенден кайтпаган көк жал болуп бой жетет.

Тоӊ моюн Балбай

Кадимки Балбай баатыр бойдо күмөн кезинде энеси жолборстун жүрөгүнө талгак болот. Атпай журттун баары алыс-жууктан жолборс издетип таппай камандын жүрөгүн жолборстуку деп беришкен дейт. Балбай эр төрөлүп, бирок камандын жүрөгүнөн улам тоӊ моюн болуп калган дешет санжырачылар.

Азыркынын талгагы

Талгак да замандын талабына ылайык өзгөрүп турат окшобойбу. Анткени азыркыга назар салганда андай санжыргалуу талгакты деле угуп-көргөн жокпуз. Сырт жактан агылып келген жаӊы азыктардын арбын түрү, тооктун канаттары, фаст-фуддун түрлөрү, пицца, суши дегендер азыркынынын талгак объектиси десек жаӊылышпайбыз. Бир жаш тарыхчы жигит: "байыркы баатыр аталар курсакта экенде энелери жалаӊ жолборстун, шердин, көк жалдын жүрөгүнө талгак болуптур. Аны окуп алып апамдан "Мен боюӊузда экенде эмнеге талгак болдуӊуз эле?" деп сурасам, "туздалган бадыраӊга" дейт. Анан менде эмненин эрдиги. Заманыма жараша жан баккан бирөөмүн да" деди эле.

 

Эмнеси болсо да аялдын талгагы карындагы күмөндүн тагдырына таасир эте турганы чын. Эмнеси болсо да эл ичинен эл багаар уулдар суурулуп чыгаар деген тилектебиз…



Дагы: https://sputnik.kg/columnists/20180213/1037723054/talgak-tuuraluu-kolumnistika.htmlскачать dle 11.0фильмы бесплатно