Бүгүн:

Акыркы кабарлар

10:29
Эки күндүк майрам! Ошто эл аралык жарманке өтөт
10:28
Салтанат Саматованын сөөгү кайда коюлары айтылды
10:27
Аарылар адамдарды жүзүнөн тааный алары аныкталды
10:26
Теле алып баруучу Салтанат Саматова каза болду
10:25
Ага-ини Муртазалиевдер Азия оюндарына барат. Жиу-житсучулардын тизмеси
10:24
Стресс аялдарга караганда эркектердин өмүрүн көп алат. Себеби
10:23
Чүй облустук театры "Тоолор кулаганда" романын сахнага алып чыгат
14:53
Сулайманов: бийликтегилер "жигит" бойдон кала алабы?
14:49
Алайда сел жүрүп тажик жарандары бара жаткан жол тандабас агып кетти. Видео
14:46
"Америка, кайыр кош! Бизди чөгөлөтө албайсың!". Эрдогандын билдирүүсү
14:45
Жээнбеков Кыргызстан алакасын жакшырта турган өлкөлөрдү атады
14:44
Азаматтар! КР кикбоксчулары Борбор Азия чемпионатынан алтын кур тагынышты
14:43
ЖК төрагасы депутаттардын кол тийбестигин калтырууну өтүндү. Жээнбековдун жообу
14:42
Оңолбек Каныбек уулу туу көтөрөт. Азия оюндарында ат салышчу волейболчулар
14:41
Бостериде көлгө чөгүп каза болгон 25 жаштагы кыздын сөөгү табылды
14:41
WhatsApp атайын кызматка колдонуучулардын маалыматын берүүгө мажбур болду
14:40
Жээнбеков жаңы стратегиянын Атамбаевдикинен эмне артыкчылыгы бар экенин айтты
14:39
КРде браконьерчилик, зыяндуу курт-кумурска менен күрөшкөн 8 дрон пайда болот
14:38
Жүрөк "шуу" дейт экен! Мотоциклчен киши аз жерден калган видео
09:32
Кыргыз режиссерлорунун жакында тартуулай турган тасмалары.
14:26
Бишкекте унаа мамыны сүзүп, эки каттамдын троллейбустары ишин токтотту
14:22
Чүйдө ГЭС-5 суусуна чөгүп кеткен кишинин сөөгү табылды
14:10
Бишкекте күйгөн эт комбинатын кантип өчүрүп жатышат.
09:38
Бишкек мэриясынын алдында митинг болуп жатат
09:13
Окумуштуулар: узак уктоо ден соолукка зыян
15:04
Амансызбы, бурадар? Өлкөдө: 10.15. "Балам, кымыз ичип кет". Билем анын кандай экенин
15:01
Балыкчыда топтошкон балдар милицияга карата ок атышты
15:00
Арманым аттын башындай! Прокуратуранын WhatsApp номерине үч миң киши арызданды
14:55
Юстиция министри кызматынан бошотулду
14:51
Чүй облусунда жоголгон таксисттин сөөгү талаадан табылды
14:49
Чемпион болуп келгиле! Жээнбеков Азия оюндарына жол тарткан спортчуларды узатты.
16:29
Кызыл-Кыяда туруктуу турак жайы жок үй-бүлөлөргө 25 батирлүү үй курулуп жатат
16:24
Жаштардын демилгеси: Кара-Кечүү айылында 600 орундуу мечит жана волейбол аянтчасы курулууда
14:24
Өзбекстан эми той-аштарга ылайыктуу ырлардын тизмесин түзмөй болду © Sputnik / Евгений Одиноков АЗИЯ
14:20
Ташкентте Кайгуул-күзөт кызматынын башчысын иш бөлмөсүнөн бычактап кетишти
14:17
Таластын Казактан менен чектешкен тоосунда кайрадан өрт тутанып кетти
14:15
Аламүдүн РИИБин жетектей турган Талантбек Асаналиев деген ким?
14:09
Ысык-Көлдө эс алып жаткан Казакстандын жараны жүрөгү кармап каза болду
14:04
Карегин агыза сайган күйөөсүн кечирген аял. Июлдагы 8 криминалдык окуя
14:02
Миграция кызматы: РФтеги мигранттарга 36 млн. рублден ашык акчасын өндүрүп бердик
11:15
Кадамжайдын Миң-Чынар айылында тигүү цехи ачылып, 8 адам жумуш менен камсыз болду
11:11
Баткенде эне сүтүн даңазалаган акция флешмоб жана жөө жүрүш менен коштолду
11:07
Баткен районунда жарым жылда сүйүнчү пул алууга 993 адам катталды, - ЖААК
11:00
Баткендин Бужум айылында заманбап спорт зал курулуп жатат
10:54
Баткендин Көк-Таш айылында курулуп жаткан насостук станция 70 гектар жерди суу менен камсыздайт
Бардык кабарлар

Карындагы бала жан багарбы же эл багарбы? Талгактын таржымалы

Здоровье
802
0

Карындагы бала жан багарбы же эл багарбы? Талгактын таржымалы  Колумнист Шаакан Токтогул кыргыз элиндеги талгак түшүнүгүнө аздыр-көптүр токтолуп, ой жоруп, анын жыйынтыгын окурмандарга сунуштады.

Байыркынын баатырларды баяндаган санжыра-санаттарында кыргыз аялдарынын артыкча бааланган, артыкча даӊазаланган учуру — өтө чанда кездешкен жагдайда талгак болушу. Анын артынан эл үчүн кан-жанын аябаган эрен уулдарды жарыкка алып келиши. Талгак деген өзү эмне? Анын кыргыз тукумуна тийгизген таасири кандай болгону туурасында кеп учугун улайлы…

Талгак деген эмне?

 


Жалпы дүйнө жүзүндөгү аялдардын кош бойлуу абалы кишиден киши жаралган татаал жараянды басып өтөт. Ошол учурдагы ой-кыялдын бузулушу, сөз көтөрө албаган эркелик, бат-бат пайда болуп турган жүрөк айлануу (таксикоз) жана башка толуп жаткан көрүнүш баарынде эле көндүм көрүнүш. Ушулардын ичинен бөлүп карала турганы талгак. Талгак — кош бойлуу аялдын көптөн көксөгөн, өтө жегиси келген, атайы арзыган азыгы.

 

Талгактын карындагы балага таасири

Элдик билимде аялдын талгагына артыкча абай салынган. Анткени, анын мааниси да, маӊызы да тереӊ. Биринчиден, кандай азыкка талгак болгонуна карап карындагы баланын алгачкы апталарында эле уул же кыз экенин так билишкен. Экинчиден, азыктын ашкере кубаттуулугуна карап, ичтеги күмөндүн келечектеги орду, элге кылаар кызматы аныкталган.

Талгагын кандыруу же жандыруу

Талгак болгон аялдын талгагын кандыруу урук-туугандын, айыл-апанын жалпылап киришкен аракети болгон. Анткени салттуу билимде аялдын талгагы канбай, тетирисинче жанып кетсе болочок балага терс таасирин тийгизет деп ишенишкен. Болочок тукум тагдырдан буйруган өз ишин, жерге келгендеги өз милдетин так аткарышы үчүн карында кезде энесинин талгагы каныш керек деп саналган.

Баатырды төрөгөн аялдын талгагы

 


Чыйырды энебиз Манас ата боюна бүткөн кезде көпчүлүк варианттарда жолборстун жүрөгүнө, айрым варианттарда шердин жүрөгүнө, аз кездешкен варианттарда ажыдаардын жүрөгүнө талгак болгону айтылат. Ушундан улам Жакып атабыз боло турган баланын биринчиден уул экенин, экинчиден ааламда жок баатыр болорун билген. Туш тараптан издеттирип Каңгайдын кара мергени атып алган жолборстун жүрөгүн таптырып келген.

 

Ал эми Кан Манастын жубайы Каныкей энебиз да, келини Айчүрөк энебиз да жолборстун жүрөгүнө талгак болгону баяндалат. Манас атаны улай эле андан берки баатырлардын энелеринин баары көк жалдын, жолборстун, шердин жүрөктөрүнө талгак болгону санжыралардан улам белгилүү.

Кыздан чыккан сырттан

Жаӊыл Мырза энесинин боюнда күмөн экенинде энеси көк жалдын жүрөгүнө талгак болгон дешет. Тукумсуз карып бараткан атасы баш болуп жалпы нойгут эли "Буюрса, эл башына келээр баатыр тукум уланат экен" деп абдан кубанышат. Ай-күнү жетип кыз төрөлгөндө жаӊылып артынан уул келсин деген максатта атын Жаӊыл коюшат. Бирок атасынын үмүтү акталбай, уул уланбай, тетирисинче Жаӊыл кыз уулдан артык эр болуп, беттегенден кайтпаган көк жал болуп бой жетет.

Тоӊ моюн Балбай

Кадимки Балбай баатыр бойдо күмөн кезинде энеси жолборстун жүрөгүнө талгак болот. Атпай журттун баары алыс-жууктан жолборс издетип таппай камандын жүрөгүн жолборстуку деп беришкен дейт. Балбай эр төрөлүп, бирок камандын жүрөгүнөн улам тоӊ моюн болуп калган дешет санжырачылар.

Азыркынын талгагы

Талгак да замандын талабына ылайык өзгөрүп турат окшобойбу. Анткени азыркыга назар салганда андай санжыргалуу талгакты деле угуп-көргөн жокпуз. Сырт жактан агылып келген жаӊы азыктардын арбын түрү, тооктун канаттары, фаст-фуддун түрлөрү, пицца, суши дегендер азыркынынын талгак объектиси десек жаӊылышпайбыз. Бир жаш тарыхчы жигит: "байыркы баатыр аталар курсакта экенде энелери жалаӊ жолборстун, шердин, көк жалдын жүрөгүнө талгак болуптур. Аны окуп алып апамдан "Мен боюӊузда экенде эмнеге талгак болдуӊуз эле?" деп сурасам, "туздалган бадыраӊга" дейт. Анан менде эмненин эрдиги. Заманыма жараша жан баккан бирөөмүн да" деди эле.

 

Эмнеси болсо да аялдын талгагы карындагы күмөндүн тагдырына таасир эте турганы чын. Эмнеси болсо да эл ичинен эл багаар уулдар суурулуп чыгаар деген тилектебиз…



Дагы: https://sputnik.kg/columnists/20180213/1037723054/talgak-tuuraluu-kolumnistika.htmlскачать dle 11.0фильмы бесплатно