Бүгүн:

Акыркы кабарлар

17:13
Баткенде окуучу кыздар мушташып, 10-класстын окуучусу өз жанын кыйды
17:06
Сүлүктүдө 20 жылдык бүтүрүүчүлөр аз камсыз үй-бүлөнүн үйүн оңдоп беришти
15:59
Жайга бир жума калганда Ысык-Көлгө кар жаап салды. Сүрөт
15:57
Ат-Башы районунда кар калың жаагандыгына байланыштуу бир чабандын 200 койу өлдү
15:52
Кара-Кулжа районунда шамалдан 5 жашар кыз жабыркады
15:50
Талас районунда ылдамдыгы секундасына 10-12 метрге жеткен шамал катталды
12:35
Жайга бир жума калганда Ысык-Көлгө кар жаап салды.
20:42
Өрт чыгуу учурурунда алгачкы аракеттерин машыктыруу
17:38
Лейлекте Кокон хандыгынын учурунда курулган мечитке жаштар жылыткыч коюп беришти
17:32
Баткендеги аскер бөлүктө «Апам жапкан нанды сагындым» акциясы өттү
17:27
Россияда эмгектенген кадамжайлык тургундар көрүстөндөрдүн айланасын курчоого акчалай жардам көрсөтүштү
14:35
Баткенде 25-майда милиция кызматкерлери күчөтүлгөн тартипте иштейт
14:34
Бир аял мерт болуп, жети киши жабыркаган. Бишкек — Ош жолунда эки унаа кагышты
14:27
Лейлектеги сел 58,8 млн сомдук зыян келтирди
09:20
Жаңы үйлүү болгондо ыйладым. Өзгөндө 20 жылдыктар пенсионерге там салып берди
09:16
Элчилик: Подмосковьеде 27 жаштагы кыргызстандык жаран киши колдуу болду
17:05
Баткенде «Шайыр апалар клубу» сынагы өтүп жатат
16:59
Лейлектеги 15 энеге «Баатыр эне» ордени тапшырылды
16:13
Кызыл-Кыя шаары менен Лейлек районундагы турак үйлөрдү суу каптады
16:03
Баткенде Акыркы коңгуроодо окуучулардын унааларда жүрүшүнө тыюу салынды
15:48
Интеллигенция, Жээнбеков жана небере тууралуу. Роза Отунбаева менен маек
15:47
Абылгазиев Centerra Gold Inc. жетекчилиги менен жолукту. Ортодо эмне кеп болду
15:46
Бензин менен дизель канчага кымбаттарын мунай ташуучулар кабарлашты
15:46
ТИМ: чет өлкөдө жакыны каза болгондорго 50 миң сом компенсация төлөнөт
15:45
Мирзиёев Путинге АКШга болгон сапары тууралуу айтып берди
15:44
Өмүрүн тобокелге салып терезе жууган окуучулар боюнча мугалимдер жазаланды
15:43
Самал Еслямова: "Айка" боюнча мага бир гана адамдын пикири баалуу
15:42
Бишкекте иштеп жүрүп дайынсыз жоголгон ноокаттык киши изделүүдө. Сүрөт
15:41
Кайырчылык кылган аялдын банк эсебинде миллион доллар болгон
17:57
Президент, премьер, спикер. Бийликтегилердин кимисинин оозу бек
17:56
Сапар Исаков Кытайга канча жолу учканын айтты
17:56
Беш айда 2 млн. сом таптым. Спорттогу ишкер Сталбек уулу менен аңгеме-дүкөн
17:55
Кыргызстанда кайсы кесипке суроо-талап күч? Рейтинг
17:54
Кыргыз эл жазуучусу Көчкөн Сактанов дүйнө салды
17:53
Ысык суу өчтү! Бишкектеги мончолордун дареги жана баасы
17:52
"Милиционер пара бер дегендей колумду сылады". Кара-Сууда тартылган видео
17:13
Жубайлар: Баткендеги Ж.Топчубаев менен Н.Асатова 17 жылдан бери чек араны кайтарып келишет
17:01
Баткенде 41 аялга «Баатыр эне» ордени тапшырылды
16:33
Шашылыш билдирүү! Сел жүрүшү күтүлөт!!!
14:07
Баткенде киши сатууга каршы кеңешме өтүп жатат
13:53
Бөрүлүү мезгил: Кадамжайдын Пум айылында 2 карышкыр атылып, 6 бөлтүрүк алынды
13:46
Кадамжайдан унаа уурдоого шектелип качкан жигит Бишкектен кармалды
12:07
Баткен жана Кадамжай районунда сел кесепеттерин жоюу аракеттери жүрүүдө.
18:45
Ошто окуучулар үчүн ойлоп табууга шыктандыруучу семинар болуп өттү
11:59
Булан институту: министрдин буйругу күздө айрым мугалимдерди жумушсуз калтырат
Бардык кабарлар

Карындагы бала жан багарбы же эл багарбы? Талгактын таржымалы

Здоровье
711
0

Карындагы бала жан багарбы же эл багарбы? Талгактын таржымалы  Колумнист Шаакан Токтогул кыргыз элиндеги талгак түшүнүгүнө аздыр-көптүр токтолуп, ой жоруп, анын жыйынтыгын окурмандарга сунуштады.

Байыркынын баатырларды баяндаган санжыра-санаттарында кыргыз аялдарынын артыкча бааланган, артыкча даӊазаланган учуру — өтө чанда кездешкен жагдайда талгак болушу. Анын артынан эл үчүн кан-жанын аябаган эрен уулдарды жарыкка алып келиши. Талгак деген өзү эмне? Анын кыргыз тукумуна тийгизген таасири кандай болгону туурасында кеп учугун улайлы…

Талгак деген эмне?

 


Жалпы дүйнө жүзүндөгү аялдардын кош бойлуу абалы кишиден киши жаралган татаал жараянды басып өтөт. Ошол учурдагы ой-кыялдын бузулушу, сөз көтөрө албаган эркелик, бат-бат пайда болуп турган жүрөк айлануу (таксикоз) жана башка толуп жаткан көрүнүш баарынде эле көндүм көрүнүш. Ушулардын ичинен бөлүп карала турганы талгак. Талгак — кош бойлуу аялдын көптөн көксөгөн, өтө жегиси келген, атайы арзыган азыгы.

 

Талгактын карындагы балага таасири

Элдик билимде аялдын талгагына артыкча абай салынган. Анткени, анын мааниси да, маӊызы да тереӊ. Биринчиден, кандай азыкка талгак болгонуна карап карындагы баланын алгачкы апталарында эле уул же кыз экенин так билишкен. Экинчиден, азыктын ашкере кубаттуулугуна карап, ичтеги күмөндүн келечектеги орду, элге кылаар кызматы аныкталган.

Талгагын кандыруу же жандыруу

Талгак болгон аялдын талгагын кандыруу урук-туугандын, айыл-апанын жалпылап киришкен аракети болгон. Анткени салттуу билимде аялдын талгагы канбай, тетирисинче жанып кетсе болочок балага терс таасирин тийгизет деп ишенишкен. Болочок тукум тагдырдан буйруган өз ишин, жерге келгендеги өз милдетин так аткарышы үчүн карында кезде энесинин талгагы каныш керек деп саналган.

Баатырды төрөгөн аялдын талгагы

 


Чыйырды энебиз Манас ата боюна бүткөн кезде көпчүлүк варианттарда жолборстун жүрөгүнө, айрым варианттарда шердин жүрөгүнө, аз кездешкен варианттарда ажыдаардын жүрөгүнө талгак болгону айтылат. Ушундан улам Жакып атабыз боло турган баланын биринчиден уул экенин, экинчиден ааламда жок баатыр болорун билген. Туш тараптан издеттирип Каңгайдын кара мергени атып алган жолборстун жүрөгүн таптырып келген.

 

Ал эми Кан Манастын жубайы Каныкей энебиз да, келини Айчүрөк энебиз да жолборстун жүрөгүнө талгак болгону баяндалат. Манас атаны улай эле андан берки баатырлардын энелеринин баары көк жалдын, жолборстун, шердин жүрөктөрүнө талгак болгону санжыралардан улам белгилүү.

Кыздан чыккан сырттан

Жаӊыл Мырза энесинин боюнда күмөн экенинде энеси көк жалдын жүрөгүнө талгак болгон дешет. Тукумсуз карып бараткан атасы баш болуп жалпы нойгут эли "Буюрса, эл башына келээр баатыр тукум уланат экен" деп абдан кубанышат. Ай-күнү жетип кыз төрөлгөндө жаӊылып артынан уул келсин деген максатта атын Жаӊыл коюшат. Бирок атасынын үмүтү акталбай, уул уланбай, тетирисинче Жаӊыл кыз уулдан артык эр болуп, беттегенден кайтпаган көк жал болуп бой жетет.

Тоӊ моюн Балбай

Кадимки Балбай баатыр бойдо күмөн кезинде энеси жолборстун жүрөгүнө талгак болот. Атпай журттун баары алыс-жууктан жолборс издетип таппай камандын жүрөгүн жолборстуку деп беришкен дейт. Балбай эр төрөлүп, бирок камандын жүрөгүнөн улам тоӊ моюн болуп калган дешет санжырачылар.

Азыркынын талгагы

Талгак да замандын талабына ылайык өзгөрүп турат окшобойбу. Анткени азыркыга назар салганда андай санжыргалуу талгакты деле угуп-көргөн жокпуз. Сырт жактан агылып келген жаӊы азыктардын арбын түрү, тооктун канаттары, фаст-фуддун түрлөрү, пицца, суши дегендер азыркынынын талгак объектиси десек жаӊылышпайбыз. Бир жаш тарыхчы жигит: "байыркы баатыр аталар курсакта экенде энелери жалаӊ жолборстун, шердин, көк жалдын жүрөгүнө талгак болуптур. Аны окуп алып апамдан "Мен боюӊузда экенде эмнеге талгак болдуӊуз эле?" деп сурасам, "туздалган бадыраӊга" дейт. Анан менде эмненин эрдиги. Заманыма жараша жан баккан бирөөмүн да" деди эле.

 

Эмнеси болсо да аялдын талгагы карындагы күмөндүн тагдырына таасир эте турганы чын. Эмнеси болсо да эл ичинен эл багаар уулдар суурулуп чыгаар деген тилектебиз…



Дагы: https://sputnik.kg/columnists/20180213/1037723054/talgak-tuuraluu-kolumnistika.htmlскачать dle 11.0фильмы бесплатно