Бүгүн:

Акыркы кабарлар

22:28
2021-жылы «Кумтөрдө» 14.5 миң кг алтын өндүрүлгөн. Алар каякта, кимге сатылды?
22:23
Саламаттык сактоо министрлиги: Кыргызстанда эпидемиологиялык абал курчуду
22:23
Садыр Жапаров Салык кодексине кол койду
23:45
Январь айына 500 млн доллар менен кирдик – президент
23:41
Садыр Жапаров: Аскар Акаев эл алдында кетирген каталарын толук актады
23:38
Бажы кызматынын төрагасы Адилет Кубанычбеков коррупцияга шектелип кармалды
20:46
Улуттук бий искусствосу жаатындагы маданий мурасты сактоо боюнча “Бий-өнөр” фондунун бет ачары өттү
19:32
Кыргызстан менен ЕБнын ортосундагы кызматташтыкты чыңдоо талкууланды
19:28
Толук курамда кайтты. Кыргызстандын аскерлери Казакстандан келишти
14:56
Кыргызстанда автобус менен жүк ташуучулар жол үчүн акча төлөйт
14:54
Алматыдагы кыргыз аскерлеринин видеосу жарыяланды. Алар ТЭЦ-2ни кайтарууда
14:47
Соцфонд: Өткөн жылы пенсия жана жөлөкпулга 50,8 млрд сом каржыланган
14:47
Акылбек Жапаров: «Айыл банк» агроөнөржай комплексин өнүктүрүүнүн локомотиви болуусу тийиш
19:29
Кыргызстандын жеке ишкерлери эми электрондук отчёт тапшырат
19:24
Биринчи ирет чочконун жүрөгү адамга трансплантацияланды
19:20
КР менен БАЭнин ортосундагы соода-экономикалык жана инвестициялык кызматташтык талкууланды
19:18
Акылбек Жапаров Мамлекеттик салык кызматында кеңешме өткөрдү
17:40
Викрам Рузахуновдун камакка алынышы боюнча УКМКнын башчысы: Казакстандын ЖМКлары жазгандары бизге катуу тийди
17:40
Президенттин басма сөз катчысы Викрам Рузахуновдун Казакстанда кармалышына байланыштуу үн катты
23:15
Садыр Жапаров депутаттарды Казакстанга кыргыз аскерлерин жөнөтүүгө каршы болбоого чакырды
02:17
"Манас" аэропорту Казакстандан жеке учактар келгени тууралуу маалыматты четке какты
23:42
Тарыхта биринчи жолу! Кыргызстан футзал боюнча Азия кубогунун тандоо турун өткөрөт
23:35
Бишкектин эки округундагы кайра шайлоого 14 талапкер катышуу ниетин билдирди
23:34
Кыргызстанда акыркы суткада 41 адамдан коронавирус табылып, бир бейтап каза болду
23:34
"Московский комсомолец” гезити Садыр Жапаровду "Жылдын президенти" деп тапты
21:51
Кышкы туризм. Садыр Жапаров чет өлкөлүк туристтерди Кыргызстанга чакырды
21:49
Экономист 2022-жылы биткоиндин келечеги кандай болорун айтты
21:47
Жеке каржы жаатында 2022-жылда элди эмне күтөт? Маалымат топтому
17:59
Кытай Кыргызстанга кайтарымсыз 1 млрд. юань берет
17:58
Кыргызстандан тонналап өзгөчө товар алган мамлекеттердин тизмеси чыкты
17:56
Владимир Путин президент Жапаровду жана кыргызстандыктарды Жаңы жылы менен куттуктады
23:42
Жаңы шайланган депутаттар Жогорку Кеңештин түзүмүн аныктоону жаңы жылга калтырды
23:41
Каракол шаарында заманбап гемодиализ борбору ишке кирди
23:46
Күткөндөн мыкты – Жерүй кенин иштетүүнүн жыйынтыктары пландалган көрсөткүчтөрдөн ашты
23:45
Жогорку Кеңештин VII чакырылышынын төрагасы болуп Талант Мамытов шайланды
23:45
"Манас" эл аралык аэропорту штаттык режимде иштеп жатат
23:44
Валентина Шевченкого "Спорттун отличниги" төш белгиси тапшырылды
20:42
Энергетика тармагына бюджеттен 2021-жылы 6 млрд сом бөлүнгөн
20:42
Түштүк Кореядан келе жаткан автоунааларды Кытай КРга жакынкы күндөрү кое берет
20:39
"Ысык-Көл": Тарыхый мурас менен кароосуз жайдын талашы
20:37
Министрлер кабинетинде кыргыз-кытай кызматташтыгы маселеси талкууланды
20:36
Садыр Жапаров КМШ өлкө башчыларынын бейформал жолугушуусуна катышууда
23:23
Баткен: чек арачылар күчөтүлгөн тартипте иштей баштады
23:17
Түркиядагы элчи Өмүралиев Конья шаарындагы кыргызстандыктар менен жолугушту
23:16
COVID-19 боюнча статистика: Акыркы суткада 38 адамдан табылып, үч бейтап каза болду
Бардык кабарлар

Кеп казына. Караңгыда көз, капилеттен сөз тапкан дипломат Тилекмат аке

Жан дүйнө
595
0

Тилекмат Жылкыайдар уулу азыркы Жети-Өгүз районунда туулган. Жарыкка келген, өлгөн жылдары тууралуу так маалымат жок. Ал бугу уруусунан чыккан манап болгон. Эл оозунда Тилекмат аке татаал жагдайдан жол таба билген дипломат, калыс, элге таасирдүү адам болгон деп жазылат.

Эл тагдырын ач көздүккө алмаштырган ошол учурдагы төбөлдөр жалган жалаа менен аны абакка каматышат. Ак жеринен караланган Тилекмат аке акталып, Верный (Алматы) түрмөсүнөн чыгып келе жаткан жолдо көрө албастардын үзөңгүгө тагып койгон уусунан набыт болгон. Тилекмат акенин ысымын Жети-Өгүз районундагы Шалбаа айылы алган.

 

Тилекмат акенин мыкты дипломат экендигин төмөндөгү мисалдар айгинелейт:

Кокон хандыгынын беги 1830-жылдары Көлгө келип, Тамгага сарбаздарынан бугунун эл башчысын чакыртат. Ага Боронбайдын ордуна Тилекмат барып ишти кынтыгы жок бүтүрүп, "Бугу элинин ханы" делген Кудаярдын мөөрү басылган күбөлүк алган. (А.Иманов "ХVII кылымдын экинчи жартысы-ХХ кылымдын башындагы Ысык-Көл ойчулдары, агартуучулары")

***

Бир ирет бугу менен сарыбагыш чатагына казактардын аралашып кетүү коркунучу туулуп калган кезде Тилекмат аке элчи болуп Тезек төрөгө барып, ага ушунчалык акыл муюткан сөздү айтып, эки урууну гана эмес, жалпы кыргызды бир кыргындан сактап калган дешет.

***

1856-жылы августта орус падышасынын атайын жиберген өкүлү бугунун билермандары Боромбай, Муратаалы, Качыбек, Токсоба, Тилекматтарды чакырып, Ормон хандын өлүмүн териштирет. Ошондо Тилекмат аке:

"Суучулдун өлүмү суудан, мергендин өлүмү тоодон, хандын өлүмү ага-туугандан. Бугу менен Сарыбагыш -бир атанын балдары. Өзүнө-өзү каршы чыккан хан өлүп, азабына эл калды. Адилдик күтүп алдыңарда турабыз", — деп тилмеч которгондо өкүл ыраазы болуп, бугуларды колдой турганын билдирет (Т. Ачикеев "Тилекмат").

***

Кытай империясы Иле районун Россиядан бошоткондон кийин 1883-жылы Шиңжан аймагынын башчысы көлдүк кыргыздардын башчысын чакыртат. Текестен жылкы тийген деген доо менен бугу кыргыздарын түп-орду менен жоготууну эскертет. Бул чакырууга Тилекмат барат.

"Бугулардын ханы жок экен, ээн баш эл экен деп калмактардан арыз түштү, жооп бериңиз" дегенде Тилекмат кагазды колуна алып, сабатсыздыгын билдирбей окумуш болуп, салмак менен башын чайкап, сыпайы жылмайып, хан күбөлүгү менен кошо даярдап алган түшүнүк катты берет. Катта көлдүк кыргыздардын өз оокаты өзүлөрүнө жетери тууралуу, коңшу эл менен жакшы мамилени күтүүнү билдирген маалымат бар эле. Тилмеч окуп чыккан соң бектерди чакыртып, кыргыздар менен жылуу мамиледе болуу ниетин билдирип, Тилекматка кымбат баалуу баш кийим кийгизип, сыйлап узатат. Бул окуядан кийин Тилекмат акенин кадыры эл арасында дагы бекемделет (К. Ачикеев. "Тилекмат")

 

***

Сарт аке Тилекматты: "Тилешим бактылуу адам. Ал калайык-калк үчүн жаралган. Аны карегимдей, жүрөгүмдөй баалаймын. Ал барында телегейим тегиз, деним таза, жаным жаннатта", — деп баалаптыр.

P.S: Тилекмат аке тууралуу маалыматтар Кашымбек Асанбековдун "Ысык-Көлдүн жети акеси" китебинен алынды.

Дагы: https://sputnik.kg/culture/20190213/1043322384/kep-kazyna-tilekmat-ake-tuuraluu.htmlскачать dle 11.0фильмы бесплатно