Бүгүн:

Акыркы кабарлар

22:28
2021-жылы «Кумтөрдө» 14.5 миң кг алтын өндүрүлгөн. Алар каякта, кимге сатылды?
22:23
Саламаттык сактоо министрлиги: Кыргызстанда эпидемиологиялык абал курчуду
22:23
Садыр Жапаров Салык кодексине кол койду
23:45
Январь айына 500 млн доллар менен кирдик – президент
23:41
Садыр Жапаров: Аскар Акаев эл алдында кетирген каталарын толук актады
23:38
Бажы кызматынын төрагасы Адилет Кубанычбеков коррупцияга шектелип кармалды
20:46
Улуттук бий искусствосу жаатындагы маданий мурасты сактоо боюнча “Бий-өнөр” фондунун бет ачары өттү
19:32
Кыргызстан менен ЕБнын ортосундагы кызматташтыкты чыңдоо талкууланды
19:28
Толук курамда кайтты. Кыргызстандын аскерлери Казакстандан келишти
14:56
Кыргызстанда автобус менен жүк ташуучулар жол үчүн акча төлөйт
14:54
Алматыдагы кыргыз аскерлеринин видеосу жарыяланды. Алар ТЭЦ-2ни кайтарууда
14:47
Соцфонд: Өткөн жылы пенсия жана жөлөкпулга 50,8 млрд сом каржыланган
14:47
Акылбек Жапаров: «Айыл банк» агроөнөржай комплексин өнүктүрүүнүн локомотиви болуусу тийиш
19:29
Кыргызстандын жеке ишкерлери эми электрондук отчёт тапшырат
19:24
Биринчи ирет чочконун жүрөгү адамга трансплантацияланды
19:20
КР менен БАЭнин ортосундагы соода-экономикалык жана инвестициялык кызматташтык талкууланды
19:18
Акылбек Жапаров Мамлекеттик салык кызматында кеңешме өткөрдү
17:40
Викрам Рузахуновдун камакка алынышы боюнча УКМКнын башчысы: Казакстандын ЖМКлары жазгандары бизге катуу тийди
17:40
Президенттин басма сөз катчысы Викрам Рузахуновдун Казакстанда кармалышына байланыштуу үн катты
23:15
Садыр Жапаров депутаттарды Казакстанга кыргыз аскерлерин жөнөтүүгө каршы болбоого чакырды
02:17
"Манас" аэропорту Казакстандан жеке учактар келгени тууралуу маалыматты четке какты
23:42
Тарыхта биринчи жолу! Кыргызстан футзал боюнча Азия кубогунун тандоо турун өткөрөт
23:35
Бишкектин эки округундагы кайра шайлоого 14 талапкер катышуу ниетин билдирди
23:34
Кыргызстанда акыркы суткада 41 адамдан коронавирус табылып, бир бейтап каза болду
23:34
"Московский комсомолец” гезити Садыр Жапаровду "Жылдын президенти" деп тапты
21:51
Кышкы туризм. Садыр Жапаров чет өлкөлүк туристтерди Кыргызстанга чакырды
21:49
Экономист 2022-жылы биткоиндин келечеги кандай болорун айтты
21:47
Жеке каржы жаатында 2022-жылда элди эмне күтөт? Маалымат топтому
17:59
Кытай Кыргызстанга кайтарымсыз 1 млрд. юань берет
17:58
Кыргызстандан тонналап өзгөчө товар алган мамлекеттердин тизмеси чыкты
17:56
Владимир Путин президент Жапаровду жана кыргызстандыктарды Жаңы жылы менен куттуктады
23:42
Жаңы шайланган депутаттар Жогорку Кеңештин түзүмүн аныктоону жаңы жылга калтырды
23:41
Каракол шаарында заманбап гемодиализ борбору ишке кирди
23:46
Күткөндөн мыкты – Жерүй кенин иштетүүнүн жыйынтыктары пландалган көрсөткүчтөрдөн ашты
23:45
Жогорку Кеңештин VII чакырылышынын төрагасы болуп Талант Мамытов шайланды
23:45
"Манас" эл аралык аэропорту штаттык режимде иштеп жатат
23:44
Валентина Шевченкого "Спорттун отличниги" төш белгиси тапшырылды
20:42
Энергетика тармагына бюджеттен 2021-жылы 6 млрд сом бөлүнгөн
20:42
Түштүк Кореядан келе жаткан автоунааларды Кытай КРга жакынкы күндөрү кое берет
20:39
"Ысык-Көл": Тарыхый мурас менен кароосуз жайдын талашы
20:37
Министрлер кабинетинде кыргыз-кытай кызматташтыгы маселеси талкууланды
20:36
Садыр Жапаров КМШ өлкө башчыларынын бейформал жолугушуусуна катышууда
23:23
Баткен: чек арачылар күчөтүлгөн тартипте иштей баштады
23:17
Түркиядагы элчи Өмүралиев Конья шаарындагы кыргызстандыктар менен жолугушту
23:16
COVID-19 боюнча статистика: Акыркы суткада 38 адамдан табылып, үч бейтап каза болду
Бардык кабарлар

Кеп казына. Сөз ээси, журт көзү Карач акенин накылы

Жан дүйнө
632
0

Карач Мендегул уулу болжол менен 1837-жылы төрөлгөн. Калыстыгынан тайбаганы үчүн бир нече жолу болуш болуп шайланган. Уруулар аралык чыр-чатак, жаңжал, доолорду калыс карап, туура чечкендиктен ал чечен Карач аталган.

Карач аке 1914-жылы кайтыш болуп, сөөгү Ак-Суу өрөөнүндөгү Чолок (Орлинное) айылына коюлган. Урпактары Түп районунун Жылуу-Булак айылында турат.

Карач аке жөнүндө Казакстандын Билим берүү жана илим министрлигинин Чокон Валиханов атындагы тарых жана этнология институтунун борбордук мамлекеттик архивдик материалынан:

"1897-жылдын 8-апрелиндеги Пржевальск уездинин Кең-Суу болуштугуна жети адам шайлоого катышып, эң көп добушка Карач Эсенбаев Мендегул уулу ээ болгон".

***

"Карачтай шыдыр, таамай айткан жумуру башта жок" деп санжырада айтылгандай, Карач аке калыс, адилет болуп чындыкты жалтанбай бетке айткан өзгөчөлүгү үчүн Бугу уруусунун сый-урматына бөлөнүп, "аке" деген даражага жеткен.

***

Түрколог, тилчи, академик Хусейин Карасаев Кытайдагы кыргыздар турган Текестеги Жылдыз деген айылдан Карач аке менен кезиккенин төмөнкүчө эскерген:

Топ кишилер:

— Силердин айылдагы жигиттер тоноп кетти, — деп бир кишини көрсөтүшөт. Анда Карач аке аттан түшпөй туруп:

 

— Ии, семиз бээлүү адамды тонойт, кундуз тебетейлүү, сары тондуу байды тонойт! Бул байкуштун эмнесин тонойт?! Кийгени жаргак шым, чепкени жыртык болсо... Оо, силердин жолуңар болсун! Кое бергиле! Куру шылтоо айтып, доо арткан, кудайдан үмүтү жоктор, — деп жооп кайтарган.

Ошентип доо артып "бирдеме" өндүрүп алабыз деп, чоочун айылга келгендер үн катпай кете беришиптир.

Түгөлбай Сыдыкбековдун Карач аке жөнүндөгү аңгемелеринен дагы мисал:

"... Журтка аркасы тийген кадырман кишини "сөз ээси, журт көзү" дешет. Анткени айткан сөзү эм угулат. Жалпы журтка жаккан "Ат качырбас боз айгыр" атанат.

Адаттагыдай жакшылар отурган үйдө кеп тыйганды Карач аке мынтип сындырат.

— Соодонбек экөөбүз башкалардан артык эмеспиз. Жаныбызга киши отурбай калгыдай боз дөбө болуп кала элекпиз. Экөөбүз жеген эт Тепкенин курбусундай болду го. Бизден устукан алчу коңшу-колоң да отурсун бул үйдө", — деп айткандан бери Карач аке отурган үйгө кеп-сөз эшиткени карапайым кишилер көп кире баштаптыр.

***

Узун күнгөйдүн уруулары болуштукту талашып, чабышууга чейин барганда Карач аке атайын барат.

— Келчү эмес элеңиз, Карач аке?

— Мага көкүрөктө эчтеме артпай калды, болуш болгону келдим.

— Болуңуз, сизге кыйдык болуштукту.

Кол алышып:

— Кыйганыңар чын болсо, кечээ тирүүсүндө Дөөткулу "көз сала жүр" деп Нурдөөлөттүн Чолпонбайын тапшырды эле, ордума болуш шайлагыла", — деп шайлатыптыр. Чолпонбай көп жыл элге жаккан болуш болуптур.

***

Меккеден арып келаткан Карач аке кыргыз жергесине өткөндө Ырысбек таскактыкына конду. Уруучулуктун учугун улап, Ырысбек Карачты тамашалап отурду. Карач аке тили чечен кырс кишиге теңелбеди. "Ии, ии" деп отура берди. Ырысбек баш көтөрбөй калчу жооп айтмак. Эртеси кетээрде үй ээси "жолдон чай ичип кеткиле" деп жыйырма беш сом коюп, Карачтын жолдошторуна ат алмаштырып мингизди.

 

— Жолдо кепти жоопсуз калтырчу эмес элеңиз. Түндө "ии, ии" деп баш ийкеп, кеп айталбадыңыз да", — деди жолдоштору.

— Жообум силер минген ат, калтадагы жыйырма беш сом", — деп күлдү Карач.

Көрсө, орчундуу учурда айтылбаган кеп да күчтүү болот тура.

***

1925-жылдын күзү. Аалы деген кишинин үйүндө көп жашаган Соодонбектен атайы кеп-сөз укканы келишкен кишилердин көзүнчө Барыктабас деген жигит сурады:

— Аке, сизди чечен, чечен дешет. Мурунку көзү өткөн чечендердин сиз билгендерден чыныгы чечени да, журтка калысы да ким болду экен?

Соодонбек башын калчылдатып чолок айтты:

— Журт мени деле чечен дейт. Мен кепти ойлонуп туруп айтамын. Чечендигим бир суулук. Журт мүдөөсүн шыдыр айткан, төп сөздүү эсил Карач чоң чечен болчу.

Соодонбектин кебин эшиткен журт:

— Ак кепти ачык, шыдыр айткан жарыктык Карач аке төп киши болуптур, — дептир.

Маалымат Кашымбек Асанбековдун "Ысык-Көлдүн жети акеси" аттуу китебинен алынды.

Дагы: https://sputnik.kg/society/20190221/1043433801/kalystyktan-tajbagan-soz-ehehsi-zhurt-kozu-karach-ake.htmlскачать dle 11.0фильмы бесплатно
18+ © 2016 - Все права соблюдены.
Любое копирование, в т.ч. отдельных частей текстов или изображений, публикация и републикация, перепечатка или любое другое распространение информации, в какой бы форме и каким бы техническим способом оно не осуществлялось, строго запрещается без предварительного письменного согласия со стороны редакции. Во время цитирования информации подписчиками ссылки обязательны. Допускается цитирование материалов сайта без получения предварительного согласия, но в объеме не более одного абзаца и с обязательной прямой, открытой для поисковых систем гиперссылкой на сайт не ниже, чем во втором абзаце текста.
счетчик счетчик