Бүгүн:

Акыркы кабарлар

16:43
Жакшы жаңылык! Кыргызстанда дагы 3 бейтап коронавирусту жеңди
16:41
Кыргызстанда коронавирус жуктурган 144 учур катталды. Алар кайсы аймактарда?
16:34
Кайсы облуска кандай жардам берилди? Өкмөттүн маалыматы
15:28
Чек арадан өтө албай калган мекендештер Оренбургдагы мейманканага жайгаштырылды
15:20
Нарындын ичинде унаа кыймылына чектөө киргизилди
15:15
Новосибирскиден уча албай калган 132 кыргызстандык мейманканага жайгаштырылды
14:35
Министр Фучиктеги заманбап кыргыз-түрк ооруканасы качан ишке кирерин айтты
13:07
Бишкекте алтоо. Кыргызстанда 14 адам коронавирусту кайдан жуктурганы айтылды
13:07
Министр: Ноокатта көз жумган бейтап кичи ажылыктан келген
12:51
"Акун" компаниясы: өткөрмө кагаздарын алдык, ун чыгарууну улантабыз
12:46
Даяр кагазды алып кетише элек! Бишкек комендатурасы "Акунга" жооп берди
12:36
Апрелде пенсия эртерээк берилип, акчаны почта кызматкери үйгө жеткирет
11:56
“Акун” компаниясы ун өндүрүүнү токтотту.
11:42
Бишкектин түштүк тарабы да карантиндик зонага кошулду. Көчөлөрдүн тизмеси
11:31
Үч адамдан ашык чогулбасын! Бишкек коменданты чектөөлөрдү күчөттү
11:28
Окуучуларды дистанттык окутууга видеосабактар кантип даярдалып жатат?
11:22
Нарын облусуна автоунаалардын кирип-чыгышы убактылуу токтоду
11:16
Бүгүндөн тарта Таласка кирип-чыгууга толугу менен тыюу салынды
11:03
Кыргызстан коронавирусту дарылоодо Россиянын дары-дармегин алабы? Министрдин жообу
11:02
Боронов: Кыргызстан сырттан келебиз деген бардык жарандарын тосуп алууга даяр
10:49
Бишкекте соцкызматкерлер карыларга тамак жеткирип, үйлөрүн дезинфекциялоодо
10:40
Жакшы кабар! Кытайда коронавирус жуктургандардын 93 пайызы сакайды
19:26
Чет өлкөлөрдө жүргөн 5 кыргызстандыкка коронавирус жукканы айтылды
19:24
Күнү-түнү иштешет! Бишкектин райондук штабдарынын телефондору
19:21
Калп айтпагыла, посттогуларды кагып-силкпегиле! Нарын мэриясы элге кайрылды
20:51
Балыкчыдагы посттон айдоочулар өтө албай жатышабы? Өкмөт жооп берди
20:51
Коронавирус: КРдин РФтеги элчилигиндеги штаб күчөтүлгөн тартипте иштеп жатат
20:48
Милиция күчөтүлгөн тартипте иштеп жатат. Өкмөттүн соңку маалыматы
20:45
Обсервацияга баары алынат. Сырттан келгендерди карантинге алуунун шарты өзгөрдү
20:39
Балалуу мамкызматкерлер кандай тартипте иштейт? Өкмөттүн жообу
20:32
Кол сунам дегендер болсо... Бишкек мэриясы ыктыярчыларды чогултууда
20:31
Кол сунам дегендер болсо... Бишкек мэриясы ыктыярчыларды чогултууда
20:29
Аэропортко жүргүнчүнү тосуп, узаткандар киргизилбейт! Штабдын эскертүүсү
19:51
Сыртта калган КР туристтеринин тагдыры кандай болот? Расмий жооп
19:42
Бишкек: коронавирус жуктургандар 24 жана 26 жаштагы жигиттер
19:41
Өзгөчө кырдаалда Бишкек — Ош жолу жабылабы? Өкмөттүн жообу
19:39
Бишкекте коронавирус жуктурган эки учур катталды
14:12
Жээнбеков Аксы окуясына карата кайрылуу жолдоду
14:10
Кыргызстандын жарандыгын алууну кимдер каалайт?
13:33
Бейөкмөт уюмдар КРдеги USAID ишмердүүлүгүн сындап жатат
13:31
Коронавирус өлкө казынасына кедергисин тийгиздиби? Жээнбековдун тапшырмасы
16:17
Кочкор: дезинфекция кылгандардан шек санап, фейк маалымат тараткан аял сурак берди
16:16
Коронавирус жакындады, баарына даяр турушубуз керек! Абылгазиев элге кайрылды
16:15
ИИМ: кыргызстандыктар менен бирге Европага героин ташыган чет элдиктер кармалды
15:43
Өкмөт ундун жана башка азык-түлүктүн баасына чектөө киргизет
Бардык кабарлар

"Ит тууду" деп аман алып калышкан. Манастын апасы Чыйырды тууралуу 9 факты

Жан дүйнө
211
0

Манастын образы миңдеген-миңдеген муундарга үлгү болуп келет. Баатыр баланы төрөп эрезеге жеткирген анын энеси Чыйырды апа энеликтин өрнөгү жана эпостогу окуялардын башталышында турган эненин образы. Биз бүгүн ошол каарман тууралуу 9 фактыны сунуш кылабыз.


Чыйырды деген адам ысымдын мааниси. Кыргыздар эң биринчи салынган жолду, же аппак кар жаап, эч ким баса электе жол салып баскан адамдын изин "чыйыр" деп аташат. Улуу мурасты жаратуучулар да "Манас" эпосунда адабий каарман катары Чыйырды энени Манасты төрөп, тарбиялап, эл тарыхы үчүн энелик чыйыр салган деп эсептешет. Чыйырды — мекенчил, баатыр уулду төрөп, тарбиялаган эненин символдук образы.

 

Чыйырдынын Жакып ханга жолукканга чейинки тагдыры да, ысымы да башкача болгон.Анын чыныгы ысымы — Шакан. Сагынбай Орозбаковдун варианты боюнча ал Жакыптын агасы Чыйыр деген кишинин аялы болот. Чыйыр каза болгон соң салт боюнча кайниси Жакыпка жеңесинин башы байланат. Ошондон кийин ар ким "Чыйырдын аялы", "Чыйырдын зайыбы" деп отуруп, бара-бара Чыйырды болуп кетет.

Чыйырды бала деп зарлап жашайт. Бай Жакыптын Алтайда тоолор толо түмөн малы, анын ичинде токсон миң топозу болсо да үйүндө кыңылдап ыйлаган бала үнү угулбайт. Мына ушундай абалда болууга Чыйырды да өзүн күнөөлүү сезип, кайгы менен азапты башынан өткөрөт. Эпосто анын ат көтөргүс арманы да трагедиялуу берилет.

Бала төрөө үчүн Чыйырдынын элдик ишенимдерди аткаруусу. "Караан калган көп малдан, жылкынын баарын соёлу, дүнүйөнү чачалы, сандыктын оозун ачалы" деп, мал-дүйнө артынан түшкөн абышкасын ийге келтирип, элден бата сурайт. Төрөбөгөн аялды ээн токойго жалгыз алып барып таштоо керек деп айтышканда, Жакып зайыбын ошондой кылып ардантат, арданган Чыйырдынын боюна бүтөт. Бул анын намыскөйлүгү. Жолборстун этине талгак болот жана ошонусу менен эле болочок баласын сактоонун камын ойлойт.


Чыйырды "ит тууп жиберет". Душмандар эски балкитептерин окуп отуруп ошол жылы өздөрүнө душман болор кыргыз уулу Манастын тууларын билишет да, боюнда бар аялдардын ар биринин ичин жарып, баласын алып чыгат. Ар журтка тыңчылыкка кечил коёт, ошондо катындар ушул кечилден жашырып Чыйырды бала төрөгөндө "ит тууп салды" деп кечилди алдашат. Мына ошентип ал баласын кандай жол менен болсо да аман алып калууга макул болот.

 

Чыйырдынын эмчегинен кан чыккан. Манасты биринчи жолу эмизгени эмчегин салганда жаңы төрөлгөн наристе эмчегинен кан чыгара сорот. Ошондо Чыйырды баласынын тагдыры башкача болорун боолголойт. Уулу тарбиясыз "Чоң жинди" аталып жүргөндө да аны тарбиялоо үчүн Ошпур деген койчу башчыга берүү сунушун да ушул энеси киргизет. Көп жолу атасы Манаска капа болгондо Чыйырды аны тыйып турат. "Алтай бизге жер эмес, калмак бизге эл эмес, Манасты арка кылып көп кыргызга качалы" деген сөзү менен Жакып хан баш болгон кыргыздарды арданткан да Чыйырды болгон.

Чыйырды баласына эмчектеш табат. Манас баатырды издеп, аны дос тутунуу үчүн келген душман тараптын өкүлү Алмамбетке да Чыйырды эмчегин салат, ошондо эчак соолуп калган эмчеги ийип, сүт чыгып, Алмамбет менен Манас эмчектеш болуп калат. Муну Чыйырды апа атайын чоң максатта жасайт.


Баласы Манас өлгөн соң келини менен небересин тарбиялоого катышат. Абыке-Көбөш арамдык кылып, ата тукумун соолутаар кезде ооруп жатканына, сексен жашка таяп калганына карабай Чыйырды апа келини Каныкейге кошулуп, бешиктеги небереси Семетейди бооруна кысып таятасынын элине Букарга алып баруу үчүн жолго чыгат. Ал жакта Каныкей төлгө кылып Тайторуну байгеге кошор алдында да Чыйырдыдан акыл сурайт, эне келинине ак батасын берет.

 

Үчилтиктин "Семетей" бөлүмүндө да Чыйырдынын орду бар. Манастан калган туякты Букар жеринде тарбиялоодо, анын жери Талас, эли кыргыз экенин угузууда, Таласка келүүдө жана ал жерде душмандан өч алууда да Чыйырды акылчы, кеңешчи, токсон бешке келген чоң эне катары эпостун сюжетиндеги айрым эпизоддорго катышканын көрөбүз.

Дагы: https://sputnik.kg/culture/20190504/1044213122/chyjyrdy-tuuraluu-9-fakty.htmlскачать dle 11.0фильмы бесплатно
18+ © 2016 - Все права соблюдены.
Любое копирование, в т.ч. отдельных частей текстов или изображений, публикация и републикация, перепечатка или любое другое распространение информации, в какой бы форме и каким бы техническим способом оно не осуществлялось, строго запрещается без предварительного письменного согласия со стороны редакции. Во время цитирования информации подписчиками ссылки обязательны. Допускается цитирование материалов сайта без получения предварительного согласия, но в объеме не более одного абзаца и с обязательной прямой, открытой для поисковых систем гиперссылкой на сайт не ниже, чем во втором абзаце текста.
счетчик счетчик