Бүгүн:

Акыркы кабарлар

13:21
Жээнбеков: Кыргызстанда дары-дармек өндүрүү жолдору каралууда
13:14
Премьер пневмония менен COVID эмне үчүн эки бөлөк саналып жатканын айтты
13:12
Боронов: чет өлкөдөн учак менен дары алып келебиз, тартыштык бир-эки күндө жоюлат
13:09
Өкмөт: кычкылтек концентраторунун маселеси чечилди, саны жетиштүү
12:49
Кайрадан боор көтөрүп... РФтеги мигранттардын абалы жакшырдыбы
12:45
Тышкы иштер министри Айдарбеков коронавирустан айыкканын билдирди
12:37
Өлкөдөгү Пробация департаменти 34 кишини ишке чакырууда. Жол-жобосу
12:36
Россия гумжардам катары Кыргызстанга 100 миңден ашык тест-система берди
12:26
Кыргызстанга ДССУнун эксперттери келет. Сапардын максаты
12:22
Президент өткөргөн онлайн кеңешмеде Боронов эки көйгөйдү атады
12:17
Өкмөт: "Ганси" базасында эртең дагы 400 кишилик оорукана ачылат
16:29
Коронавирусту кандай адамдар жеңил же симптому жок көтөрөт? Жаңы пикир
16:27
Кыргызстандын үч жеринде жер титиреди
16:22
Коронавирустан айыккан 73 адам ооруканадан чыкты
16:19
Саламаттык сактоо министри менен орун басары Германияга учуп кеттиби? Расмий жооп
16:02
Өкмөт: дары-дармек сыртка убактылуу чыкпайт деген токтом бар.
16:01
Депутат бийликти алмаштырууга чакырык жасаганбы. УКМК иликтеп баштады
15:16
Жүрөк жылытат. Карыяга акча чогулткандар медиктерге да жардам берди
15:14
ТИМ: Россиядан кыргызстандык дагы 45 дарыгер учуп келди
15:09
Чет өлкөдөн дары-дармек алып келүүгө чектөө кирген эмес. Өкмөттүн жообу
14:10
Пандемия маалында Кыргызстандан Россияга учуп кетүүнүн жол-жобосу айтылды
12:50
Ак-Ордо, Ак-Босогодо жана Аламүдүн-1 кичи районунда күндүзгү стационар ачылды
15:26
COVID: зарыл болгон жардамды бир жерге топтогон жаңы сайт ишке кирди
15:23
Меджабдуу, дары-дармек сатып берем дегендер кайда кайрылса болот?
15:15
Боронов: элди чочуткан кабарларга маморгандар ыкчам жооп бериши керек
15:12
Баткен облусунун Лейлекте күчү 5 баллга жеткен жер титирөө катталды
12:52
КРде кырдаал эң начар сценарий менен өнүгүп жатат. Министрлик COVID тууралуу
10:19
№1 шаардык оорукананын медигинин кайрылуусу боюнча башкы дарыгер текшерилет
10:18
Саламаттык сактоо министри менен орун басарынын абалы айтылды
13:38
Кыргызстанда дыйкандар быйыл эмне өстүрүү менен алек.
13:37
ЖК депутаттары 200 миң сом өлчөмүндө эмгек өргүү акчасын алганбы? Түшүндүрмө
13:33
COVID: муфтият бейтаптар үчүн 1500гө жакын орун даярдады
13:07
Жамгыр, добул жана кар жаайт. Кыргызгидромет шашылыш билдирүү таратты
13:05
600 орундуу “Гансиде” 5 эле кычкылтек концентратору барбы? Министрликтин жообу
13:01
Жээнбеков Бишкектеги күндүзгү стационарга барып, медиктерге жолукту.
12:57
Кесиптик орто окуу жайларга онлайн тапшыруунун жол-жобосу айтылды
12:55
Пандемия университетте окууга бөгөт эмес. Билимдин изи менен Россияга карай
12:53
Элге акысыз кеңеш берген психологдордун борбору түзүлдү. Телефон номерлери
16:13
Учурдун талабы! Боронов эмгек өргүүдөгү дарыгерлерден ишке чыгуусун өтүндү
16:05
Кыргызстанга дагы 200 мобилдик кычкылтек концентратору алып келинди
15:44
Облустар ооруну ооздуктоого кандай даярдык көрүүдө. Ачылган стационарлар
16:18
Боронов: коронавирустун жайылышын токтотуучу бир гана жол бар
16:17
Силерсиз ооруну жеңе албайбыз! Боронов медициналык билими барларды ишке чакырды
16:15
"Унаа" ишканасынын аймактагы бөлүмдөрү карантинге жабылды
16:05
Жээнбеков бир нече судьяны мөөнөтүнөн мурда кызматынан бошотту
Бардык кабарлар

"Ит тууду" деп аман алып калышкан. Манастын апасы Чыйырды тууралуу 9 факты

Жан дүйнө
257
0

Манастын образы миңдеген-миңдеген муундарга үлгү болуп келет. Баатыр баланы төрөп эрезеге жеткирген анын энеси Чыйырды апа энеликтин өрнөгү жана эпостогу окуялардын башталышында турган эненин образы. Биз бүгүн ошол каарман тууралуу 9 фактыны сунуш кылабыз.


Чыйырды деген адам ысымдын мааниси. Кыргыздар эң биринчи салынган жолду, же аппак кар жаап, эч ким баса электе жол салып баскан адамдын изин "чыйыр" деп аташат. Улуу мурасты жаратуучулар да "Манас" эпосунда адабий каарман катары Чыйырды энени Манасты төрөп, тарбиялап, эл тарыхы үчүн энелик чыйыр салган деп эсептешет. Чыйырды — мекенчил, баатыр уулду төрөп, тарбиялаган эненин символдук образы.

 

Чыйырдынын Жакып ханга жолукканга чейинки тагдыры да, ысымы да башкача болгон.Анын чыныгы ысымы — Шакан. Сагынбай Орозбаковдун варианты боюнча ал Жакыптын агасы Чыйыр деген кишинин аялы болот. Чыйыр каза болгон соң салт боюнча кайниси Жакыпка жеңесинин башы байланат. Ошондон кийин ар ким "Чыйырдын аялы", "Чыйырдын зайыбы" деп отуруп, бара-бара Чыйырды болуп кетет.

Чыйырды бала деп зарлап жашайт. Бай Жакыптын Алтайда тоолор толо түмөн малы, анын ичинде токсон миң топозу болсо да үйүндө кыңылдап ыйлаган бала үнү угулбайт. Мына ушундай абалда болууга Чыйырды да өзүн күнөөлүү сезип, кайгы менен азапты башынан өткөрөт. Эпосто анын ат көтөргүс арманы да трагедиялуу берилет.

Бала төрөө үчүн Чыйырдынын элдик ишенимдерди аткаруусу. "Караан калган көп малдан, жылкынын баарын соёлу, дүнүйөнү чачалы, сандыктын оозун ачалы" деп, мал-дүйнө артынан түшкөн абышкасын ийге келтирип, элден бата сурайт. Төрөбөгөн аялды ээн токойго жалгыз алып барып таштоо керек деп айтышканда, Жакып зайыбын ошондой кылып ардантат, арданган Чыйырдынын боюна бүтөт. Бул анын намыскөйлүгү. Жолборстун этине талгак болот жана ошонусу менен эле болочок баласын сактоонун камын ойлойт.


Чыйырды "ит тууп жиберет". Душмандар эски балкитептерин окуп отуруп ошол жылы өздөрүнө душман болор кыргыз уулу Манастын тууларын билишет да, боюнда бар аялдардын ар биринин ичин жарып, баласын алып чыгат. Ар журтка тыңчылыкка кечил коёт, ошондо катындар ушул кечилден жашырып Чыйырды бала төрөгөндө "ит тууп салды" деп кечилди алдашат. Мына ошентип ал баласын кандай жол менен болсо да аман алып калууга макул болот.

 

Чыйырдынын эмчегинен кан чыккан. Манасты биринчи жолу эмизгени эмчегин салганда жаңы төрөлгөн наристе эмчегинен кан чыгара сорот. Ошондо Чыйырды баласынын тагдыры башкача болорун боолголойт. Уулу тарбиясыз "Чоң жинди" аталып жүргөндө да аны тарбиялоо үчүн Ошпур деген койчу башчыга берүү сунушун да ушул энеси киргизет. Көп жолу атасы Манаска капа болгондо Чыйырды аны тыйып турат. "Алтай бизге жер эмес, калмак бизге эл эмес, Манасты арка кылып көп кыргызга качалы" деген сөзү менен Жакып хан баш болгон кыргыздарды арданткан да Чыйырды болгон.

Чыйырды баласына эмчектеш табат. Манас баатырды издеп, аны дос тутунуу үчүн келген душман тараптын өкүлү Алмамбетке да Чыйырды эмчегин салат, ошондо эчак соолуп калган эмчеги ийип, сүт чыгып, Алмамбет менен Манас эмчектеш болуп калат. Муну Чыйырды апа атайын чоң максатта жасайт.


Баласы Манас өлгөн соң келини менен небересин тарбиялоого катышат. Абыке-Көбөш арамдык кылып, ата тукумун соолутаар кезде ооруп жатканына, сексен жашка таяп калганына карабай Чыйырды апа келини Каныкейге кошулуп, бешиктеги небереси Семетейди бооруна кысып таятасынын элине Букарга алып баруу үчүн жолго чыгат. Ал жакта Каныкей төлгө кылып Тайторуну байгеге кошор алдында да Чыйырдыдан акыл сурайт, эне келинине ак батасын берет.

 

Үчилтиктин "Семетей" бөлүмүндө да Чыйырдынын орду бар. Манастан калган туякты Букар жеринде тарбиялоодо, анын жери Талас, эли кыргыз экенин угузууда, Таласка келүүдө жана ал жерде душмандан өч алууда да Чыйырды акылчы, кеңешчи, токсон бешке келген чоң эне катары эпостун сюжетиндеги айрым эпизоддорго катышканын көрөбүз.

Дагы: https://sputnik.kg/culture/20190504/1044213122/chyjyrdy-tuuraluu-9-fakty.htmlскачать dle 11.0фильмы бесплатно
18+ © 2016 - Все права соблюдены.
Любое копирование, в т.ч. отдельных частей текстов или изображений, публикация и републикация, перепечатка или любое другое распространение информации, в какой бы форме и каким бы техническим способом оно не осуществлялось, строго запрещается без предварительного письменного согласия со стороны редакции. Во время цитирования информации подписчиками ссылки обязательны. Допускается цитирование материалов сайта без получения предварительного согласия, но в объеме не более одного абзаца и с обязательной прямой, открытой для поисковых систем гиперссылкой на сайт не ниже, чем во втором абзаце текста.
счетчик счетчик