Бүгүн:

Акыркы кабарлар

21:34
Жүрөк кармайт деп кооптонгондор эмнелерди билиши керек
23:32
Садыр Жапаров Владимир Путин менен телефон аркылуу сүйлөштү
23:31
334 млн. сом профицит. Кыргызстанда экономикалык өсүш байкалганы айтылды
23:24
Кол санактын жыйынтыгы: алдыга чыккан алты партия
15:28
Кыргызстан Евразия турукташтыруу жана өнүктүрүү фондунан 100 млн доллар насыя албай калды
15:26
Кыргызстанда эң жогорку пенсия 179 миң сомду түзөт
15:25
Президент Жапаров Беловодск айылындагы психоневрологиялык интернатка 500 миң сом тапшырды
23:45
Кыргыз-тажик чек арасында ок атылды
23:41
ИИМ: Текебаевге кол салгандарды аныктоо үчүн тергөө жүрүп жатат
23:41
Ахматбек Келдибеков УКМКга суракка чакырылды
23:40
Президент добуш берген Бактыгүл Иманбек кызы: Жапаров менен канайымга тиешем жок
22:40
Жапаров: БШК сайтындагы мүчүлүштүктөр боюнча УКМК териштирүү иштерин баштады
22:39
7 партия босого чектен өтүүдө. Добуштардын 30 пайызы кол менен саналып бүттү
22:38
Кыргыз-тажик чек арасынын тактала элек аймагындагы курулуш иштери токтотулду
22:36
Таласта Дастан Жумабековдун шайланышына каршы болгондор митингге чыкты
16:24
Президент эмне үчүн бир мандаттуу шайлоо округунан Равшан Жээнбековго добуш бергенин айтты
16:23
БШКнын имаратынын алдында митинг өтүп жатат
23:29
Эдил Байсалов: Шайлоо системасындагы мүчүлүштүккө БШК түшүндүрмө бериши керек
23:27
Октябрь округу боюнча эң көп добушту Дастан Бекешев алды
23:22
Туруктуулукту бузабыз дегендерге жол бербейбиз! Жапаров элге кайрылды
23:21
ЖКга шайлоонун партиялар боюнча жыйынтыгы чыкты
19:31
Садыр Жапаров: Ата мекендик ишкерлерди офшордук аймактардан каражаттарын кайтарууга чакырам
19:28
БШК Момбеков боюнча соттун чечимине макул эмес. Кийинки кадам кандай болот?
19:27
Жапаров: Кыргызстан шайлоону демократиялык принциптерге ылайык өткөрөт
19:26
Добуш бересизби? Бул номер менен тизмеден өзүңүздү тактап аласыз
23:30
УКМК бийликти басып алууга шектелген талапкерлердин атын атады
23:29
Коопсуздук кеңеши Улуттук коопсуздук концепциясын жактырды
16:00
Абдувапов: Ноябрга карата 94,1 млрд сом салык чогултулду же план 102,5%га аткарылды
15:55
Бишкекте арзан көмүр кайра сатыла баштады. Бирок бир шарты бар
15:53
3 млн. долларлык зыянды Эсеп палатасынын кызматкерлери жашырган деп шектелүүдө
15:52
Жээнбеков, Зулпукаров, Сарпашев жана Нарымбаев жаңы жылды абактан тосот
21:56
Акылбек Жапаров: Парламенттик шайлоолор коомдук жана эпидкоопсуздукту камсыздоо менен өткөрүлүшү тийиш
21:54
Кыргызстанда сүт тартыштыгы жаралдыбы? Министрдин жообу
21:53
БШК Дастан Жумабековго 22,5 миң сом айып салып, эскертүү берди
21:52
Кыргызстанда чакан ГЭС документациясын иштеп чыгууга сынак жарыяланды
21:51
Шайлоо өнөктүгүнө катышкан спорт, маданият кызматкерлери иштен алынды
21:50
"Дастан" заводу продукциясын Россияга сатат. 459 млн. сомдук келишим түзүлдү
21:49
Маморгандар менен ЖМКлар "кыргызчаланат". Өзгөрүү кирчү тил мыйзамына сереп
21:48
Авиация агенттиги: президенттик учак жыл сайын көп чыгым талап кылууда
20:17
Улуттук банк Кыргызстандан чыгарылган акча боюнча комментарий берди
20:16
Жапаров Шевченкого сертификат тапшырып, спортчу ага мээлейин белек кылды
20:56
Улуттук тарых музейи 22-ноябрда санитардык тазалоо иштерине байланыштуу жабык болот
20:55
Centerra Gold Inc. Кумтөр кени аларга таандык эмес экенин тааныган чечим кабыл алды - Акылбек Жапаров
20:52
Жаңы жылда кыргызстандыктар кеминде 3 күн эс алат. Календарь
10:32
КР Эмгек министрлиги Казань федералдык университети менен кызматташат
Бардык кабарлар

Карач аке тууралуу 10 факты. Кара кылды как жарган калыстыктын үлгүсү

Жан дүйнө
71
0

Экинчи айырмачылыгы — сынчыл позициясын күчөтпөстөн бири-бирин колдоочулук аракеттерин көбүрөөк көргөн.

Ошол эле кезде акелер бийлик менен калктын ортосунда көпүрөлүк милдет аткарган. Алардын дагы бир феноменалдуулугу дүйнөнүн башка бир да элдеринде болбогондой, а түгүл бизге эң жакын казактарда, кала берсе кыргыз жеринин башка аймактарында кездешпегендей биримдикте идеялаш болуп, өздөрүн "аке" деген статуска жеткирип, системалуу ойлорду айтышкан жана алардын калк ичине жайылышына кам көрүшкөн. Мындан улам эл ичинде "бата сурасаң Мойт акеге, акыл сурасаң Сарт акеге, айла сурасаң Тилекмат акеге, чындык издесең Садыр акеге, калыстык сурасаң Карач акеге, касиет сурасаң Кыдыр акеге бар" деген сөз айтылып калган.

Биз бүгүн ошол калыстыктын символу болгон Карач аке тууралуу 10 факт сунуш кылабыз.

Туулган жери, теги. Карач аке тууралуу маалыматтар анча көп эмес, анан калса Көл өрөөнүндө бир эле доордо Карач аттуудан үч киши жашаган. Ошон үчүн да материалдардын көбү санжыралык деңгээлде. Болжолу 1837-жылы туулганы, теги кара калмак уруусунан болуп, атасы Чүрүм (Чүрүмкашка), апасы Бүрүм Ысык-Көл башына олжо катарыбы, качыппы, келген. Аны Белектин уулу Шапак той берип тосуп алып, тондуу уул кылып жанына алып жүрөт. Ошол Чүрүмдүн баласы — Эсенгул (Эсенбай), анын уулу — Мендегул, андан ушул Карач.

 

Мүнөзү, өнөрү. Кара кылды как жарган калыс, адамгерчилиги жанда жок, кыябын келтирип кеп келебин чубаган жан болгон, анын шар, шыдыр айткан кеби ар кандай талашты аягына чыгарган. Жаш чагынан бир топ баатырдык иштерге да катышкан. Мал жыйбаган, дүйнө топтобогон, эл катары, кара аламан калк ичинде карапайым жашаган.

Өмүр баатыр менен жаны бир эле. Сарбагыштар менен бугулардын чабышында бугулардын туусун көтөрүп, жоонун жолун тоскон Балбай баатыр менен Өмүр баатыр болгон. Өмүр — Карачтан отуз жашка улуу, анын чоң атасы менен бир тууган эле. Мына ошол тууганы менен тогуз жашынан кошо жүрүп, анын жоо-жарагын, ат-шайманын камдап берип, бала Карач согуш өнөрүн да үйрөнөт, уруулук чабыштардын зыянын да көрөт. Өмүр баатыр көзү өтөрдө колунда дайым салып жүргөн алтындан жасалган мөөр-шакегин ага берип, керээзин айтып, батасын ыроологон.

Болуш болгон. Пржевальск уездинин Кең-Суу болуштугуна альтернативдүү түрдө жети адам шайлоого катышкан да, 1897-жылы 8-апрелдеги добуш берүүдө Карач Мендегул уулу жеңүүчү болуп катталган. Болуш кезде бир кышта жут болуп, элдин эч нерсеси калбай кыйналганда уезд башчысы "Мендигулов, салык төлөбөдүңөр, мал-мүлкүңөрдү бүт аламын" деп, аны айтса да, муну айтса да көнбөйт, ошондо ал "казынаңардын түбү тешилип калса, мынабул менен жаматып ал" деп жез беш тыйынды анын алдына коюп чыгып кеткен экен.

Ажылык парызын аткарганы айтылат. Айрым бир маалыматтарда Карач аке Меккеге барып ажылык парызын аткарып келгендиги тууралуу айткан жерлер кездешет. Түгөлбай Сыдыкбеков "Күлкү жана өмүр" деген китебине (1988) "Карач аке" деген аңгемесин киргизген, ошондо Меккеден келген Карач аке араб жери, төөлөр, бүйө (беда) деген эл тууралуу, жолдогу кыйынчылыктар, мискин кайырчылар жөнүндө болгонун болгондой, калыс айтып бергендигин жазат.

 

Жер которуудан коргоп калат. Бир жылы Пржевальский уездинин башчысынын жардамчысы Чыныбай Тилекмат уулу Белектин эки аялынан – Салмаке менен Жаркындан тараган элди салык төлөбөй, орус падышачылыгына баш ийбей жатат деп Ысык-Көлдүн кара топурактуу жерлеринен Ат-Башы, Нарын тарапка көчүрмө кылмак болот. Арыз-даттануулар суу кечпей калат, ошондо калк кадырманы Малай деген аксакал кишини уезддин жакшыларына жиберет. Ал кишини кабыл албай коюшат. Айла кеткен көпчүлүк Ат-Башы менен Нарынга көчүрмө кылынгандан көрө Кытай жакка качабыз дешет. Ошондо Карач аке бармак болот, Чыныбайдын алдына. Эртелеп барган Карач акени көргөн Чыныбай "төргө өтүңүз" дегенде Карач аке: "Малай аксакал өтпөгөн төргө ушул ылай бутум менен мен өтмөк белем", - деп, дагы катуу какшыктарын жылдырып отуруп, уезд жардамчысынын сөөгүнө өтө турган кептерди айтып, акыры элди көчүүдөн сактап калат.

Баласынын кызматка турушуна каршы чыккан. Бир жолу Карач аке Каркыра жактан келе жатса, Сан-Таштын жайыгында (Текес жактан келатса Жыргалаң суусунун боюнда деп да айтылат) эл бир нерселерди эле талашып атат дейт, калыс кишини көрө коюп, тургандардын бири "келгениңиз ырас болду, сиздин Жамгырчыңызды болуштукка шайлайлы деп жатабыз" десе, Карач аке жайма-жай: "Жамгырчынын болуш болор убагы келе элек, эл жүгүн көтөрө албайт, андан көрө Мамбеттин уулу Байзакты болуш кылып алганыңар туурадыр", - деп болуштукту өз баласына ыраа көрбөй калыс сөзүн айтат.

Каза болушу. Карач аке 1914-жылы азыркы Ак-Суу районундагы Чолок (кийинки Орлинное) айылында каза болуп, жасаты ошол жерге коюлган.

Уулу. 1900-жылы Карач аке уулдуу болуп, ысымын Сыдык коёт. Ал баласы Совет бийлигин орнотууга активдүү катышкан, кыргыздардан алгачкылардан болуп 1921-1923-жылдарда Ташкенттеги В.И.Ленин атындагы аскер окуу жайында билим алат. Төл гезитибиз болгон "Эркин-Тоонун" 1924-жылы биринчи санын чыгарып, 1930-жылга чейин ошол басылмада жооптуу катчы катары иштейт. Кийин болуштун баласы болгонгобу, же улутчул деппи, айтор, адегенде Аравандын "Кызыл пахтачы" гезитине ишке чегерилип, кийин басма тармагында иштеп, кыргыз жазма адабиятынын башатында турган "Сүйгөнүнө кошула албады", "Үйлөнүүдөн качты", "Эрксиз күндөрдө", "Эрик таңында" деген чыгармаларын жазып, сталиндик репрессияга туш болуп, өмүрү өкүнүч менен аяктаган.

 

Урпактары эскерет. Карач акеден тарагандар ушул тапта Түп, Жыргалаң сууларын бойлой конгон бир нече айылдын калкын түзөт. 2009-жылы Түптүн Жылуу-Булак айылына Карач акенин эстелиги Өмүр баатырдын эстелиги менен кошо тургузулуп, мааракелик той өткөрүлгөн. Түп районундагы Жылуу-Булак айылынын тургуну, журналист Тургунбек Жунушалиев Карач акенин өмүрү тууралуу материалдарды жыйнап, элге туртуулап келет, анын "Карач аке жөнүндө баян" деген мыкты поэмасы жазылган.

Дагы: https://sputnik.kg/culture/20210418/1052176768/karach-ake-tuuraluu-10-fakty.htmlскачать dle 11.0фильмы бесплатно
18+ © 2016 - Все права соблюдены.
Любое копирование, в т.ч. отдельных частей текстов или изображений, публикация и републикация, перепечатка или любое другое распространение информации, в какой бы форме и каким бы техническим способом оно не осуществлялось, строго запрещается без предварительного письменного согласия со стороны редакции. Во время цитирования информации подписчиками ссылки обязательны. Допускается цитирование материалов сайта без получения предварительного согласия, но в объеме не более одного абзаца и с обязательной прямой, открытой для поисковых систем гиперссылкой на сайт не ниже, чем во втором абзаце текста.
счетчик счетчик